سيد عبد الحسين طيب
كلم الطيب 17
كلم الطيب در تقرير عقايد اسلام ( فارسى )
و جدة عرضى است كه از نسبت دادن چيزى بملاصق ( چسبيده ) بدن براى جسم پيدا مىشود مانند تعمم ( عمامه بسر نهادن ) و تقمص ( پيراهن پوشيدن ) و تحسم ( شمشير بستن ) حاصل مىشود . و اضافه نسبتى است مكرر كه يكى از آن دو بدون ديگرى تحقق نمييابد مثل ابوت ( پدر بودن ) بنوت ( پسر بودن ) . و فعل بمعنى تأثير است مانند قطع كردن و انفعال بمعنى تأثير يعنى قبول تأثير است چون قطع شدن « 1 » . دور و تسلسل : دور توقف و بستگى داشتن دو چيز است به يكديگر بطورى كه وجود يكى باعث وجود ديگرى و وجود آن ديگرى باعث وجود اولى باشد و دور بر سه قسم است دور مصرح و مضمر و معى . دور مصرح آنست كه دو چيز بر يكديگر توقف داشته باشند و واسطه ميان آنها نباشد مثل اينكه وجود پسر بستگى بوجود پدر و وجود پدر بستگى بوجود پسر داشته باشد - يعنى - پدر باعث وجود پسر و پسر باعث وجود پدر گردد و بطلان اين قسم بديهى است براى اينكه لازم مىآيد كه چيزى بر خودش مقدم باشد چنانچه در مثال مذكور هرگاه وجود پسر متوقف بر وجود پدر و وجود پدر متوقف بر وجود پسر باشد وجود پدر متوقف بر وجود خودش خواهد بود پس بايد پدر پيش از خودش موجود باشد ، بنابراين هم موجود خواهد بود و هم معدوم و اين تناقض و محال است . دور مضمر آنست كه دو چيز به يكديگر متوقف باشند ولى بين آنها واسطه باشد مثل اينكه پدر باعث وجود پسر و جد باعث وجود پدر و همان پسر باعث وجود جد گردد و اين نيز مثل قسم اول باطل است ، براى اينكه توقف و بستگى داشتن چيزى بر آنچه متوقف بر خودش باشد محال است زيرا منجر بتوقف چيزى بر خودش
--> ( 1 ) براى تقريب بذهن مثالى كه شامل اعراض نهگانه باشد ذكر مىشود « زيد ( جوهر ) اين مالك ( اضافه ) كه درازقد ( كم ) و سياه است ( كيف ) - ديروز ( متى ) در خانهاش ( اين ) در حالى كه ايستاده ( وضع ) و شمشيرى دستش بود ( جده ) بريد انگشتش را ( فعل ) پس درد آمد ( انفعال ) .